- monstryfikacja
- frankenstein nowy i powieść i adaptacje
- Solaris Lema
- wiedźmy i stosy
- paniki moralne
O kulturze zaczęłam pisać (poza szkolnymi rozprawkami i esejami) od momentu, gdy przeczytałam pierwszy raz powieść Mary Shelley Frankenstein, dzisiaj bardzo na czasie. Właśnie na fali nowej adaptacji tej kultowej, wspaniałej książki, czyli filmu (nazwisko reżysera),który miałam okazję niedawno obejrzeć, zdecydowałam się wrócić do tematu, choć może od nieco innej strony, z akcentem na inny aspekt historii.
Wydaje mi się, że ten aspekt jest też jednym z najbardziej eksplorowanych przez reżysera nowego Frankensteina, czyli sama kwestia inności, “potwora”, tego kto jest dla nas potworem, jaką rolę gra tutaj podobieństwo, możliwość porozumienia się i kontaktu z drugą istotą na zasadach, które tylko my znamy i uprawomacniany jako jedyne i właściwe. Kto jest prawdziwym potworem w tej historii? Chyba nie muszę mówić.
Według Oxford English Dictionary monstrification [monstryfikacja] – którą na polski przetłumaczyłabym jako “upotwarzanie” – to czynność czynienia czegoś brzydkim lub potwornym. Dlaczego nie “upotwornienie”? Bo czuję, że ta czynność jest ciągła, nie kończy się na jakimś dokonanym efekcie utworzenia potwora – cały czas musi być podtrzymywana, aby stwarzanie przerażającego innego trwało i nie słabło. Słowo nie jest szczególnie wiekowe, ale sam proces już tak.
Monstryfikacja jest bardzo związana z uprzedmiotawianiem i uzwierzęcaniem. Służą temu szczególnie różne zabiegi językowe, które legitymizują krzywdzące sposoby zachowania wobec “monstryfikowanych” grup czy osób. Victor Frankenstein mówi o (i do) stworzonej przez siebie istoty “to”. Oczywiście samo w sobie to słowo nie jest degradujące, jednak jego etymologiczne powiązania i rzeczy, które opisuje w naszym codziennym języku, takim go czynią.
Czy powinienem szanować ludzki, skoro mną pomiatają? – pyta istota. - Człowiecze! - wykrzyknąłem. - Jakżeś ty ograniczony w swej pysznej mądrości! Zamilcz, albowiem nie wiesz, co mówisz.